Odstawienie leków psychiatrycznych może prowadzić do różnych skutków – od łagodnych, przejściowych objawów odstawiennych, po nawroty choroby. To, co się wydarzy po odstawieniu, zależy od wielu czynników: rodzaju leku, długości leczenia, dawkowania, indywidualnej wrażliwości organizmu i sposobu odstawiania. Dlatego leki psychiatryczne należy zawsze odstawiać pod opieką lekarza psychiatry, a nie samodzielnie.
Poniżej przedstawiam najczęstsze skutki odstawienia:
Niektóre leki, zwłaszcza przy gwałtownym odstawieniu, mogą powodować fizyczne i psychiczne objawy wynikające z nagłego braku substancji, do której organizm się przyzwyczaił.
Typowe objawy odstawienne to:
zawroty głowy, „prądy” w głowie (tzw. brain zaps),
zaburzenia snu, koszmary senne,
niepokój, drażliwość, lęk,
problemy z koncentracją,
uczucie „odrealnienia”,
bóle głowy, zmęczenie,
objawy grypopodobne.
Są one najczęstsze przy SSRI, SNRI, benzodiazepinach i lekach przeciwpsychotycznych. Nie świadczą one o nawrocie choroby, ale o nagłej zmianie w neuroprzekaźnictwie mózgu.
Jeśli leki zostały odstawione zbyt wcześnie (np. przy depresji po kilku tygodniach poprawy), istnieje duże ryzyko nawrotu – często silniejszego niż wcześniej. Dotyczy to szczególnie:
depresji,
zaburzeń lękowych,
zaburzeń afektywnych dwubiegunowych (w tym przypadku odstawienie stabilizatorów nastroju może wywołać epizod maniakalny lub depresyjny),
schizofrenii i zaburzeń psychotycznych.
Nawrót może pojawić się po kilku tygodniach lub nawet miesiącach. Dlatego lekarze często zalecają kontynuację leczenia jeszcze przez pewien czas po ustąpieniu objawów – tzw. terapię podtrzymującą.
Niektóre osoby po odstawieniu mogą doświadczyć:
obniżenia nastroju,
pogorszenia samooceny,
nadwrażliwości emocjonalnej,
utraty „bufora ochronnego” wobec stresu.
To może wynikać nie tylko z fizjologii, ale też z braku przygotowania psychicznego i braku alternatywnej strategii radzenia sobie (np. psychoterapii, wsparcia społecznego).
Pod okiem psychiatry – nigdy na własną rękę.
Stopniowo – dawki zmniejsza się tygodniami, czasem miesiącami.
Obserwując objawy – jeśli coś niepokoi, można cofnąć się do poprzedniej dawki.
Z zabezpieczeniem terapeutycznym – dobrze, jeśli osoba jest w psychoterapii lub ma wsparcie.
Z planem awaryjnym – co zrobić, gdy pojawią się objawy nawrotu lub pogorszenie.
Odstawienie leków psychiatrycznych może być bezpieczne i skuteczne, ale wymaga odpowiedniego przygotowania i prowadzenia przez lekarza. Samodzielne przerwanie leczenia to ryzyko nawrotu choroby, nasilenia objawów, a nawet powikłań. Nie oznacza to, że leki trzeba brać „do końca życia” – ale każda decyzja powinna być świadoma, zaplanowana i oparta na dialogu z lekarzem.
